nói phải
Định nghĩa
- Cụm động từ:
- Nói ra những lời đúng đắn, hợp lý, có căn cứ: Hành động phát ngôn những điều hợp với lẽ phải, đạo lý hoặc sự thật, thường được người nghe thừa nhận.
- Nói một cách chính xác, đúng với bản chất sự việc: Diễn đạt một sự việc, hiện tượng một cách trung thực và đúng với thực tế.
Ví dụ sử dụng
- Cụm động từ:
- Anh ấy nói phải lắm, chúng ta nên nghe theo. (Anh ấy nói rất hợp lý, chúng ta nên nghe theo.)
- Bạn nói phải đấy, sự việc đúng là diễn ra như vậy. (Bạn nói chính xác đấy, sự việc đúng là diễn ra như vậy.)
- Cô giáo luôn nói phải nên được cả lớp kính trọng. (Cô giáo luôn nói những điều đúng đắn nên được cả lớp kính trọng.)
Các cách sử dụng nâng cao
"Nghe ra mới thấy nói phải": Nhấn mạnh việc sau khi suy ngẫm, người ta mới nhận ra lời nói đó là đúng đắn, hợp lý.
- Lúc đầu tôi không tin, nhưng giờ nghe ra mới thấy anh nói phải. (Lúc đầu tôi không tin, nhưng giờ suy nghĩ kỹ mới thấy anh nói đúng.)
Dùng để công nhận, tán đồng: Thường dùng như một lời đáp lại để thể hiện sự đồng ý với ý kiến của người đối thoại.
- A: "Chúng ta cần chuẩn bị kỹ trước khi hành động." B: "Ừ, nói phải!" (A: "Chúng ta cần chuẩn bị kỹ trước khi hành động." B: "Ừ, nói đúng đấy!")
Biến thể và từ gần giống
- Nói đúng (cụm động từ): Có nghĩa tương tự, nhấn mạnh tính chính xác, trùng khớp với sự thật hoặc chuẩn mực.
- Nói trúng (cụm động từ): Nhấn mạnh việc nói trúng vào vấn đề cốt lõi, điểm mấu chốt.
- Phải lời (tính từ): Lời nói được cho là phải, là đúng (thường dùng trong kết hợp như "ăn nói phải lời").
Từ đồng nghĩa
- Nói hợp lý: Nói ra những điều có lý lẽ, có căn cứ.
- Nói có lý: Tương tự "nói hợp lý", thể hiện lời nói có tính thuyết phục.
- Nói đúng đắn: Nói một cách chuẩn mực, phù hợp với đạo lý, lẽ phải.
Từ trái nghĩa
- Nói sai: Nói những điều không đúng với sự thật.
- Nói bậy: Nói những điều vô lý, không đúng đắn, thiếu suy nghĩ.
- Nói trật: Nói không trúng, không đúng vấn đề.
Thành ngữ, tục ngữ liên quan
- "Ăn có nhai, nói có nghĩ": Khuyên rằng ăn thì nên nhai kỹ, nói thì nên suy nghĩ cho chín chắn để lời nói ra là phải, có ý nghĩa. Có liên hệ đến tinh thần của việc "nói phải".
- "Lời nói chẳng mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau": Nhấn mạnh sự cẩn trọng trong lời nói, khuyên nên nói những lời phải phép, dễ nghe. Việc "lựa lời" cũng hướng đến mục đích nói sao cho phải.